Trả lời nhanh: Sách Dinh dưỡng chữa bệnh – Đậu, hạt ngũ cốc (tên gốc: Healing Foods) là cẩm nang của Neal’s Yard Remedies hướng dẫn sử dụng 33 loại ngũ cốc, đậu và hạt để hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa, tim mạch và điều hòa đường huyết. Điểm cốt lõi của cuốn sách là phân tích chi tiết hoạt chất sinh học của từng thực phẩm và hướng dẫn chế biến giảm axit phytic để tối ưu dinh dưỡng. Tuy nhiên, sách chỉ mang tính chất tham khảo phổ thông, bệnh nhân tiểu đường hoặc suy thận giai đoạn cuối cần sự giám sát của bác sĩ trước khi áp dụng chế độ ăn nhiều hạt.
Những điểm chính:
Cuốn sách Dinh dưỡng chữa bệnh – Đậu, hạt ngũ cốc dịch từ tác phẩm nổi tiếng Healing Foods của nhóm tác giả Susan Curtis, Pat Thomas và Dragana Vilinac. Đây là những chuyên gia hàng đầu về liệu pháp thiên nhiên và dinh dưỡng học thuộc Neal’s Yard Remedies – thương hiệu dược mỹ phẩm hữu cơ và chăm sóc sức khỏe toàn diện uy tín tại Anh Quốc. Bản dịch tiếng Việt do dịch giả Nguyễn Mai Trung thực hiện, được First News – Trí Việt liên kết cùng Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh ấn hành vào năm 2020.
Với độ dày 120 trang in màu sinh động, tác phẩm này nằm trong bộ sách 5 tập chuyên sâu về liệu pháp ăn uống lành mạnh của Nhà xuất bản Dorling Kindersley (DK). Bộ sách này đã nhận được sự quan tâm lớn của độc giả toàn cầu nhờ cách tiếp cận khoa học, trực quan. Tại Việt Nam, danh mục sách Sức khỏe – Làm đẹp của Hội Sách cũng ghi nhận lượng tìm kiếm cao đối với tập sách này, bên cạnh các tác phẩm cùng bộ như Dinh dưỡng chữa bệnh – Trái cây hay Dinh dưỡng chữa bệnh – Gia vị & Thảo dược.
Sách Healing Foods phân loại nhóm đậu, hạt và ngũ cốc thành ba nhánh thực phẩm chính với các tác động sinh học chuyên sâu đối với cơ thể người.
Sách giới thiệu 10 loại ngũ cốc nguyên cám tiêu biểu bao gồm gạo lứt, yến mạch, lúa mạch, lúa mạch đen, kê, kiều mạch, diêm mạch, rau dền hạt, lúa mì bulgur và lúa mì spenta. Khác với các loại ngũ cốc đã tinh chế, ngũ cốc nguyên cám giữ lại trọn vẹn lớp vỏ cám giàu chất xơ và mầm hạt chứa nhiều vitamin nhóm B (B1, B2, B3, B6) cùng các khoáng chất như magie, sắt.
Chất xơ hòa tan (như beta-glucan trong yến mạch và lúa mạch) tạo ra một lớp gel trong đường ruột, làm chậm quá trình tiêu hóa tinh bột và hấp thụ glucose vào máu. Điều này giúp ngăn ngừa tình trạng tăng đường huyết đột ngột sau khi ăn. Đồng thời, chất xơ không hòa tan đóng vai trò hỗ trợ nhu động ruột, tăng khối lượng phân và ngăn ngừa táo bón hiệu quả.
Nhóm đậu khô trong sách bao gồm 7 thực phẩm quen thuộc: đậu đỏ nhỏ (adzuki), đậu đen, đậu bơ (lima), đậu gà, đậu tây, đậu lăng và đậu xanh. Đây là nguồn cung cấp protein thực vật dồi dào, rất thích hợp cho những người theo đuổi chế độ ăn thuần chay hoặc giảm thiểu đạm động vật.
Bên cạnh đạm, các loại đậu chứa hàm lượng flavonoid và anthocyanin cao (đặc biệt trong đậu đen và đậu đỏ), có khả năng trung hòa các gốc tự do, giảm thiểu tình trạng viêm nhiễm mãn tính trong cơ thể. Nhóm đậu cũng giàu folate (vitamin B9), một hoạt chất thiết yếu cho quá trình tổng hợp DNA và sản xuất tế bào hồng cầu khỏe mạnh.
Nhóm này được sách chia làm hai mục nhỏ: hạt quả hạch (7 loại gồm hạnh nhân, hạt điều, dẻ trùng, hạt phỉ, hạt thông, dẻ cười, óc chó) và hạt nhỏ kèm mầm (9 loại gồm hạt mè, hướng dương, hạt bí, hạt lanh, hạt anh túc, gai dầu, cỏ linh lăng, hạt chia, cỏ ba lá đỏ).
Lợi ích nổi bật nhất của nhóm hạt là hàm lượng chất béo không bão hòa đơn và không bão hòa đa (như axit béo Omega-3 dạng ALA trong hạt lanh và hạt chia). Các chất béo có lợi này giúp giảm nồng độ cholesterol xấu (LDL-cholesterol) và chất béo trung tính trong máu, từ đó bảo vệ thành mạch, giảm nguy cơ hình thành mảng xơ vữa động mạch và ngăn ngừa các bệnh lý về tim mạch. Ngoài ra, lượng vitamin E dồi dào trong hạnh nhân và hạt hướng dương hoạt động như một chất chống oxy hóa mạnh mẽ, bảo vệ màng tế bào khỏi sự tấn công của các gốc tự do.
Một trong những đóng góp giá trị nhất của cuốn sách là cảnh báo về chất kháng dinh dưỡng (antinutrients), tiêu biểu là axit phytic (hay phytate) có tự nhiên trong lớp vỏ của ngũ cốc, đậu và hạt. Axit phytic liên kết chặt chẽ với các khoáng chất quan trọng như canxi, sắt, kẽm và magie trong đường tiêu hóa, tạo thành các muối phytate không hòa tan. Cơ thể con người thiếu enzyme phytase để phá vỡ liên kết này, dẫn đến việc các khoáng chất bị đào thải ra ngoài mà không được hấp thụ, lâu dần gây ra tình trạng thiếu hụt vi chất.
Để tối ưu hóa giá trị dinh dưỡng, các tác giả khuyên người đọc áp dụng ba phương pháp chế biến khoa học sau:
Phân tích: Việc ngâm và lên men hạt là quy trình khoa học thực tiễn được chứng minh có tác dụng giải phóng các chất ức chế enzyme. Điều này đặc biệt quan trọng với những người ăn chay trường, vốn phụ thuộc hoàn toàn vào đậu và hạt để bổ sung sắt và kẽm. Nếu không chế biến đúng cách, nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt và suy giảm miễn dịch do thiếu kẽm là rất cao.
Mặc dù chế độ ăn nhiều đậu, hạt và ngũ cốc mang lại nhiều lợi ích sức khỏe vượt trội, nhưng nó không phải là giải pháp hoàn hảo cho tất cả mọi người. Việc áp dụng cần được cá nhân hóa dựa trên tình trạng sinh lý của từng cá nhân.
Người ăn chay hoặc giảm đạm động vật: Sự kết hợp giữa ngũ cốc nguyên cám (giàu methionine) và các loại đậu (giàu lysine) sẽ tạo ra một nguồn protein hoàn chỉnh chứa đầy đủ các axit amin thiết yếu.
Đối tượng cần hết sức thận trọng (Cảnh báo y khoa):
Lưu ý: Cuốn sách này cung cấp các kiến thức nền tảng về thực phẩm hữu ích nhưng hoàn toàn không phải là tài liệu chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người đọc đang điều trị các bệnh mãn tính (tiểu đường, tim mạch, suy thận) cần tham vấn chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng trước khi thực hiện những thay đổi lớn trong chế độ ăn uống hằng ngày. Bạn cũng có thể đọc thêm các tài liệu phân tích tổng quát hơn về chăm sóc sức khỏe gia đình như cuốn Ăn Xanh Để Khỏe hoặc cuốn Ăn Lành Sống Mạnh – Sức Khỏe Vững Bền để có cái nhìn đa chiều về dinh dưỡng.
Hầu hết độc giả sau khi trải nghiệm cuốn sách đều đánh giá cao phần hình ảnh minh họa chân thực, sắc nét và cách trình bày thông tin khoa học ngắn gọn của nhà xuất bản DK. Sách không viết theo kiểu lý thuyết hàn lâm mà đi thẳng vào các chỉ dẫn thực hành, giúp người nội trợ dễ dàng ứng dụng vào việc nấu nướng hằng ngày cho gia đình.
Hiện nay, độc giả có thể tìm mua bản in bìa mềm chính hãng của cuốn sách tại các nhà sách lớn trên toàn quốc hoặc đặt mua trực tuyến thông qua các sàn thương mại điện tử uy tín phân phối sách của First News – Trí Việt. Đối với những người bận rộn thích sự tiện lợi, các phiên bản sách điện tử (ebook) và sách nói (audiobook) có bản quyền đã được phát hành rộng rãi trên các ứng dụng đọc sách số hàng đầu tại Việt Nam.
Độc giả nên lưu ý tuyệt đối tránh tải hoặc chia sẻ các tệp PDF lậu, không rõ nguồn gốc trên mạng xã hội. Độc giả tiếp cận sách từ các nguồn không chính thống sẽ trực tiếp vi phạm bản quyền của tác giả và đơn vị phát hành First News, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ sai lệch thông tin dinh dưỡng do lỗi chế bản hoặc quét thiếu trang, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của bản thân và gia đình trong quá trình áp dụng.
Không. Cuốn sách này là tài liệu tham khảo dinh dưỡng phổ thông nhằm mục đích phòng bệnh và hỗ trợ nâng cao sức khỏe thông qua chế độ ăn uống lành mạnh. Các thông tin về công dụng trị bệnh của thực phẩm trong sách được hiểu là hỗ trợ cải thiện thể trạng, hoàn toàn không có giá trị thay thế các phác đồ điều trị, chẩn đoán hoặc các loại thuốc do bác sĩ y khoa kê đơn.
Không thể loại bỏ hoàn toàn 100% axit phytic bằng các phương pháp thông thường, nhưng các biện pháp ngâm hạt trong nước ấm từ 12 đến 24 giờ, kích thích nảy mầm (ủ mầm) và lên men có thể làm giảm từ 50% đến hơn 80% hàm lượng phytate tùy thuộc vào từng loại hạt. Sự sụt giảm này đã đủ để giải phóng hầu hết các khoáng chất bị liên kết, giúp hệ tiêu hóa hấp thụ sắt, kẽm và magie hiệu quả hơn.
Người bị bệnh tiểu đường nên ưu tiên các loại ngũ cốc nguyên hạt có chỉ số đường huyết (GI) từ thấp đến trung bình như yến mạch nguyên cám, kiều mạch, diêm mạch (quinoa) và gạo lứt. Những loại ngũ cốc này có hàm lượng chất xơ dồi dào, giúp giải phóng năng lượng từ từ và kiểm soát đường huyết sau ăn tốt hơn so với gạo trắng hay lúa mì tinh chế. Đồng thời, cần kiểm soát tổng lượng carbohydrate tiêu thụ trong mỗi bữa ăn theo chỉ dẫn của bác sĩ.
